فلسفه تعلیم و تربیت

انسان از ديدگاه اسلام

انسان در اين ديدگاه موجودي است مادي و معنوي و اصالت وي به روح اوست.با اينکه انسان داراي اجل مسمي مي باشد ولي روح او جاودانه است.انسان از موهبت حواس برخوردار است که چشم و گوش مهمترين آنها است .علم و آگاهي او ناشي از همين موهبت و موهبت والاتري به نام عقل است.عقل از نيروهاي عمده روح انسان است که قرآن تاکيد فراواني بر بکار گيري آن کرده است .روح از نظر ملاصدرا حدوث جسماني و بقاي روحاني دارد

انسان در بينش اسلامي داراي اراده و اختيار است و اين اراده و اختيار او محدود نيست.عواملي همانند وراثت، قوانين طبيعي ،عليت و اجتماع محدود کننده اختيار انسان هستند.فلاسفه اسلامي از لحاظ اعتقاد به اختيار انسان به دو گروه عمده معتزله و اشاعره تقسيم مي شوند.که اولي موافق و دومي مخالف اراده انسان است. هر کدام از آنها براي اثبات عقايد خود دلايلي عنوان مي کنند.

انسان شناسی مبنای روش تربیتی اسلام(شناخت انسان از دیدگاه  قران)

حضرت رسول(ص) در حالی مربی بشر از سوی خداست که انسان را به خوبی می شناسد. می داند که انسان خلیفه خدا در زمین است ( مضمون 35 بقره ، 165 انعام) ، ظرفیت عملی انسان بزرگترین ظرفیتهایی است که یک مخلوق ممکن است داشته باشد ( مضمون 31 و 32 بقره) ، انسان فطرتی خدا آشنا دارد (172 اعراف) ، آفرینش انسان آفرینشی حساب شده است ( مضمون 121 طه) ، او شخصیتی مستقل و آزاد دارد و باید با ابتکار و کار خود زمین را آباد کند ( مضمون 72 احزاب و 3 دهر) ، انسان ترکیبی است از ماده و روح ( سجده 7و9) ، انسان کرامتی ذاتی و شرافتی ذاتی دارد ( مضمون 70 اسراء ) او وجدانی اخلاقی دارد و زشت و زیبا را درک می کند (مضمون 8 و 9 شمس) ، او فقط با یاد خدا آرام می گیرد و زمانی که به ذات خدا بپیوندد به خواستهای خود رسیده است ( مضمون 28 رعد و 6 انشقاق) ، نعمتهای زمین برای انسان آفریده شده است ( مضمون 29 بقره و 13 جاثیه) ، او تنها برای مسائل مادی کار نمی کند بلکه رضای خدا برایش مهم است ( مضمون 28 فجر و 72 توبه) ، انسان بسیار ستمگر ونادان است ( احزاب 72) ، نسبت به پروردگارش ناسپاس است ( حج 66) ، آنگاه که خود را مستغنی می بیند طغیان می کند (علق 71) ، عجول و شتابگراست ( اسراء 11) ، تنگ چشم و ممسک است ( اسراء 100) ، او حریص آفریده شده ( معارج 19) ، او مجادله گرترین مخلوق است (کهف 54) ، اگر بدی به او رسد خرج کننده است و اگر نعمت به او رسد بخل کننده است ( معارج19)

براستی از کدامیک از مکاتب و فلسفه های تربیتی می توان انتظار داشت انسان را به اندازه قرآنی که از سوی خالق او نازل شده بشناسد. لذا انسان شناسی انسان که بر پایه شناخت ویژگیهای انسان است ، یک انسان شناسی دینی است که دارای جامعیت ، اتقان و خطاناپذیری ، توجه به مبدأ و معاد و بینش ساختاری و رابطه ساحتهای مختلف وجود انسان می باشد ( رجبی ، چاپ دوم 1379)

لازم به ذکر است که نباید اثرات مثبت بکارگیری فلسفه فکری اگزیستانسیالیسم را در آموزش و پرورش فراموش کرد. چرا که باعث می شود در هیاهوی توجه به گروه و امور جمعی ، انسان خود را فراموش نکند و انتخاب وآگاهی مانع از این می شود که خلاقیت افراد سرکوب گردد ، ولی باید این انتخابها و آگاهیها مبنایی دینی و انسان شناسانه داشته باشد تا انسانها را در سیر الی الله یاری رساند.